اصفهان: پایگاه ممتی، نایین/سور سوگ‌نما !…

سور سوگ‌نما !

تماشای ائو (خانه) در سالن حوزه هنری اصفهان

photo_۲۰۱۸-۰۱-۰۲_۱۵-۳۲-۰۳

تصور کنید مُرده‌ای سالخورده را که عریان، بلاتکلیف و منتظر درازش کرده‌اند در یکی از اتاق‌های خانه اش و روحش در برزخی که در آن گرفتار آمده است، بینا و شنوایِ شیون‌ها و همهمه های کسانی‌ست که در خانه وول می خورند؛ خانه ای که در انتها ما و پیرمرد مُرده از آن بیرون می زنیم؛ ولی آگاه از حجم هولناک دروغی که در خانه وزیدن گرفته است. نمایشی رقت انگیز در حال وقوع است از سوی آدمیانی که هم‌زمان ترحم برانگیز و ترسناک اند؛ چون هیچ چیزی از هیچ آدم زنده ای بعید نیست و همین ضعف ها و اتفاق های حقیر و روزمره انسانی هستند که به تعبیر گوستاو فلوبر باید از آنها ترسید نه فجایعی در ابعاد بزرگ. انسان این توانایی را دارد که هم در بزنگاه هایی در خلوت خودش صادقانه آستینش از اشک تَر شود و هم قربانی ضعف‌های انسانی‌اش شود، چشم در چشم با خودش که این هیولا منم؟! زار می زند برای خود حقیرش؛ اما کار از دست شده است و خوب می داند که این سنگین بارِ ندامت، او را از پای درخواهد آوَرد. این همان قاب تلخ و سهمگینی‌ست که در پایانِ «خانه» اثر اصغر یوسفی نژاد پیش چشمتان شکل می گیرد.

اصغر یوسفی نژاد زاده تبریز است و فیلمش را به زبان آذری ساخته است با زیرنویس فارسی. فیلمی مملو از دیالوگ های روزمره که جاهایی ملاحت‌هایی خلاقانه و خاص خودشان را هم دارند و طبعا تماشاگران حرفه‌ایِ این سال ها که عادت به دیدن فیلم های روز با زیرنویس دارند، راحت‌تر با فیلم اخت می شوند و کمتر نکته‌ای را از دست می دهند. کارگردان در اشاره ای که به اصفهان و «قصه‌های مجید» با یک فضای بومی می‌شود می‌گوید که فیلم‌های اخیر به شدت تهران‌زده شده‌اند و حتی کیومرث پوراحمد هم ترجیح می‌دهد فیلم‌هایش را فراتر از محدوده‌ای بومی بسازد؛ ولی فیلم هایی با مولفه‌های قومی اگر سر و شکل درستی داشته باشند می توانند واجد اصالتی باشند که در گستره جهانی فهم شوند. یوسفی نژاد صادقانه آرزو می کند فیلم خوبی ببیند از فیلمسازان اصفهانی که بوی اصفهان بدهد و همه ایران بتوانند از تماشایش لذت ببرند. واقع‌گرایی خانه به حدی است که جاهایی به مستند پهلو می زند و با قاطعیت می شود به جای «با بازیِ…» از ترکیبِ «با زندگی…» استفاده کرد. بازیگران همگی انگار نقش‌هاشان را زندگی می‌کنند. کارگردان از گرایش‌اش به لحن رئالیستی می‌گوید با رگه‌هایی از درام که حتما باید در لحن جاری در فیلم تنیده شود. شاید، به گفته یک تماشاگر حاضر در جلسه، جاهایی مثل حضور افرادی که در همان لحظات مرگ پیرمرد در خانه حضور دارند و چانه می زنند برای سود به جیب زدن با خرید آن خانه کلنگی، منطقی به نظر نرسد؛ ولی کارگردان آن را هم طیفی از لحظات فیلم اش می‌داند که در روند شکل‌گیری درام فیلم تماشایش می کنیم تا محدوده وسیع‌تری از تجمع افراد انسانی با دغدغه‌هایی خودخواهانه ولی حقیر را در خانه شاهد باشیم. فیلم از همان آغاز با زنجموره‌های پُر و پیمانِ زنی خوش قامت و زیبارو ( سایه با بازی محدثه حیرت) در آستانه یک خانه که می‌خواهد جنازه درون نعشکش را به خانه بازگردانند، ما را هم به درون خودش می‌کشد و کنجکاوانه توی خانه می‌مانیم با آدم‌هایی در حوالی یک مرگ که به‌تـدریج درمی‌یابیم این کاریکاتورهای انسانی با بگومگوهاشان فیلم را بدون اینکه به ورطه شعار بیفتد، پُر می کنند از مفاهیم عمیق اجتماعی و انسانی. محـدثـه حــیرت ابـایی ندارد که چهره خواستنی اش را با آنگونه بازیِ سوگواری دفرمه، ناخواستنی و کژ و کوژ کند و کارگردان می‌گوید بازیگر نقش سایه جایی گفته است که غصه‌اش می‌گیرد که کارگردان چهره‌اش را زیبا نشان نداده است و بعید می‌داند که ستاره‌ای از سینمای ایران برای اجرای نسخه‌ای با زبان فارسی از همین فیلم اعلام آمادگی کند؛ چون کم پیش می آید ستاره زیبارویی خطر کند و اینگونه به زیبایی چهره اش خیانت کند!کارگردان با لحنی شوخ طبعانه از مهران مدیری وام می گیرد و می گوید مثل مهران مدیری که در دورهمی اش می گوید اینها را دیدم که می گم؛ من هم اینها را دیدم که تصویرشون کردم. مثلا صحنه‌ای را که احمدی آن مردی که از دانشگاه علوم پزشکی آمده تا به وصیت مرحوم جنازه را برای تشریح ببرد، اصرار دارد دستگیره در مستراح را در آن واویلا تعمیر کند، خودم در یک مجلس ختم دیده‌ام و اینجا با تغییراتی آورده ام. کارگردان می‌گوید به باور مردم، کهنسالی که پس از مدت‌ها تحمل رنج‌های انسانی از دنیا می‌رود، مرگش بیشتر برای اطرافیان نشانه یک رهایی است و یک‌جورهایی انگار یک شادی هم در فضای سوگ خودنمایی می کند. شبیه به همین سورِ سوگ‌نمایی که در همین فیلم می بینیم. اصلا پیرزنی در فیلم هست که خواهرِ مرد مُرده و دچار آلزایمر است و در تمام طول فیلم به خیالش به مجلس عروسی آمده و دائم می‌پرسد عروس کجاست و نوازنده‌ها کجایند؟! انگار یک‌جورهایی پیرزن پی برده باشد به ماهیت چنین نمایش‌هایی که به نام سوگ اجرا می‌شوند.سه بازیگر اصلی فیلم سایه، مجید ( با بازی رامین ریاضی) و احمدی نمایندهی اعزامی از دانشگاه علوم پزشکی ( با بازی غلامرضا باقری) هستند و سایر بازیگران حول محور این سه شخصیت اصلی تعریف می شوند. همه آدم‌های فیلم که به بهانه جنازه ای در خانه گرد هم آمده‌اند، انگار که وجه گروتسگ دارند و حقارت‌های نوع بشر را در جبر زیستن به نمایش می‌گذارند. در رأس همه سایه است که باید سوگ را جوری بازی کند که کسی به فریب مهیبش پی نبرد، احمدی که ناشیانه و غم‌انگیز اعتراف می‌کند از اسب افتاده است و دارد چم‌چاره می‌کند تا موفق شود جسد را برای تشریح ببرد تا بلکه دوباره لطف یک بالادستی شامل حالش شود. از آنسو بی‌اخلاقی‌های این روزهای جامعه را هر یک از بازیگران حاشیه‌ای نمایندگی می کنند. قاریِ قرآنی که یاسینش را ناتمام می گذارد، پول را می گیرد برای خرید خرما؛ ولی دیگر سرو کله‌اش پیدا نمی شود. زنی که حتی در آن مجلس سوگواری از بر و روی دختری زیبا به مردی آن طرف خط گزارش می‌دهد و می‌گوید من هم که زنم وسوسه شدم! کودکانی که این روزها از تماشای صحنه‌های خشن کیفور می‌شوند و دارند مرغی را با کندن بال‌هایش شکنجه می‌کنند! مردان زمین‌خواری که حرص و ولع دارند برای به چنگ آوردن خانه مردی که دیگر نیست. از دیگر سو انگار یک آشنایی‌زدایی در فیلم صورت می‌گیرد و امر قدسی از مرتبه خودش ساقط می‌شود. آنجا که مرد روحانی همبازی کودکی های سایه از آب درمی آید و سایه او را هم بازی می دهد. در این میان تنها مجید است که هنوز بارقه‌هایی از انسان بودن و عشق واقعی انسانی را بی‌نقاب با خود دارد و زیر آن ساباط فرو می‌ریزد و سخت می‌گرید بر احوالات انسانی. حالا مجید چه کند با این حجم از دانایی؟!

عقیل قیومی محمدی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.


شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>